INDEXOnline – Άρθρα

INDEXOnline – Άρθρα.

Και η σιωπή χρειάζεται…

Κείμενο
Γιώργος Τσακνιάς
Ημερομηνία
6/9/2010

Κυκλοφόρησε από τη «Λύρα» ο έβδομος δίσκος του Μιχάλη Σιγανίδη με τίτλο Οι Άλλοι. Συνεργοί, οι «Φίλοι Μίλτου Σαχτούρη» (Φ.Μ.Σ.: Αντώνης Ανισέγκος, πιάνο/ Κώστας Θεοδώρου, τύμπανα/ Αλκίνοος Ιωαννίδης, φωνή και φλογέρες/ Χάρης Λαμπράκης, νέι και πλήκτρα/ Θοδωρής Ρέλλος, σαξόφωνο και φωνή/ Μιχάλης Σιγανίδης, κοντραμπάσο, κιθάρα, φωνή και G3). Συμμετέχουν η Σαβίνα Γιαννάτου, η Victoria Velikova και ο Λίνος Ιωαννίδης.

Έμαθα πως

το κολάζ, ενώ ως όρος προέρχεται από τα εικαστικά, χρησιμοποιήθηκε νωρίτερα στη μουσική σύνθεση. Στην 1η συμφωνία του Μάλερ, το 1888, παρατάσσονται μελωδίες που ανατρέπουν η μία την άλλη − μία από αυτές είναι το γαλλικό παιδικό τραγουδάκι Frère Jacques αλλά σε μινόρε)

Τι ’ναι αυτός; Τι ’ναι αυτός;

Με τα μαγνητόφωνα εμφανίζεται

ο άνθρωπος με τη σκούπα, τα χρυσά δόντια

και το στοιχείο της musique concrète (δεκαετία του 1940), της χρήσης δηλαδή στη μουσική ήχων οι οποίοι δεν διαθέτουν στοιχεία που παραδοσιακά χαρακτηρίζουμε μουσικά (τονικότητα, μελωδία, ρυθμό κ.ο.κ.) Ο Μ.Σ

μιλάει σ’ αυτόν που τον ακούει

στο κομμάτι Του θηρίου –όπου έχουμε ένα ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη σε απαγγελία του ίδιου του ποιητή–, χρησιμοποιεί ως ρυθμικό στοιχείο μια τυπογραφική πρέσα μάρκας Heidelberg. Στο Η Θεσσαλονίκη άνευ διδασκάλου (Sabbath lift) ακούγεται δυο τρεις φορές η φράση έμαθα πως… από το γνωστό τραγούδι του Χρηστάκη. Στον ακροατή

μπορεί και μιλάει αργότερα

δημιουργείται ασυνείδητα μια προσμονή, το λυτρωτικό …είσαι μάγκας έρχεται προς το τέλος του κομματιού. Η χρήση αυτή του συγκεκριμένου sample φέρνει στο νου Μπουνιουέλ, την Κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας, όπου, σε όλη τη διάρκεια της ταινίας,

θα μπορούσε να μιλήσει και ο ήχος

η παρέα όλο κάθεται να φάει, αλλά πάντα κάτι γίνεται και δεν καταφέρνουν ποτέ να φάνε.

καλά, αυτός δεν χάνεται

Ο Μ.Σ. χρησιμοποιεί στο ίδιο κομμάτι ένα ποίημα του Σαχτούρη (Το καφενείο) και δύο στίχους από το Μίκυ Μάους (το ζουμί του κεφτέ θα πιω / κι απ’ τα σκουλαρίκια της χοντρής θα κρεμαστώ). Από τη λογοτεχνία, έρχεται στο νου

ο υποθετικός σωφέρ

το παράδειγμα του Ηλία Παπαδημητρακόπουλου και της αντιστικτικής μεθόδου του στη χρήση των λέξεων: Πώς θέλεις να είμαι πρωί πρωί; Σκατά… Προϊούσης όμως της μέρας, ανατάσσομαι (από το διήγημα «Ο Αντώνης», συλλογή Ροζαμούνδη, 1995).

είσαι αφελής

Στις συνθέσεις με την απαγγελία του Σαχτούρη, το sample δεν είναι απλώς ένα κομμάτι του παζλ, αλλά έχει

το αυτοκίνητο φάντασμα

ρόλο πρωταρχικό, δίνει το ρυθμό (που είναι ο ρυθμός του λόγου, της ποίησης). Ο Μ.Σ.

κι αυτός που ακούει

σέβεται απολύτως τον ποιητικό λόγο, του δίνει την πρωτοκαθεδρία στο κομμάτι, εντάσσοντάς τον όμως σε αυτό ως οργανικό στοιχείο της σύνθεσης και με την ηχητική του διάσταση (τόνο, χροιά, ρυθμό της φωνής).

όχι, μην πάει και δεν βρει κανέναν εκεί

Σε όλες μάλλον τις τέχνες, σε διάφορες καμπές της ιστορίας τους, εγείρεται από το κοινό −ή μάλλον από τα συντηρητικά αντανακλαστικά μέρους του κοινού− το ζήτημα «είναι αυτό τέχνη;»

όχι, ρωτάω εσένα

Ο Τζον Κέιτζ έδωσε μια πολύ καλή απάντηση σε μια κυρία που, ύστερα από μία διάλεξή του, όπου εξέθεσε τις ιδέες του περί «απελευθέρωσης

παντρεμένοι αν είστε, ελεύθεροι

του ήχου από αυτό που παραδοσιακά λέμε μουσικότητα» και περί τρόπων σύνθεσης μουσικής με εντελώς τυχαίους τρόπους (π.χ., ζάρια κ.ά), τον πλησίασε και του είπε: «Αν είναι έτσι, μπορώ κι εγώ να γράψω μουσική». Ο Κέιτζ απάντησε: «Ναι, αλλά δεν γράφετε». Η διάκριση αυτή είναι ακόμα πιο επείγουσα στις μέρες μας, που

μπορεί να λέει  αυτά που άκουσε

η τεχνολογία δίνει εξαιρετικά εργαλεία σε όλους τους καλλιτέχνες. Ο καλλιτέχνης

έφαγε, έφαγε πάντως κάποια ποσότητα

εκτίθεται. Ο Μ.Σ. και οι Φίλοι Μ.Σ. εκτίθενται πολλαπλά: γιατί υπηρετούν ένα είδος το οποίο, με την τεχνική του, με τον αυτοσχεδιασμό

α, το σπίτι προσφέρεται για πρόβα

αλλά και με την κατά κόρον χρήση του ελεύθερου συνειρμού, ανοίγει πόρτες που μπορούν να οδηγήσουν το κοινό βαθιά στην ψυχή του δημιουργού. Δεν είναι τυχαία η στενή σχέση

εμείς πάλι είμαστε ξαδέρφια

του υπερρεαλισμού με την ψυχανάλυση. Το παραληρηματικό, ο ελεύθερος συνειρμός είναι πράγματα που μπορεί να φαντάζουν απλά ή εύκολα, εάν είναι ειλικρινή όμως πηγάζουν κατευθείαν από το ασυνείδητο. Ακόμα

και η σιωπή χρειάζεται

κι όταν παίζεις με το τυχαίο, όπου εκ πρώτης θα έλεγε κανείς πως είσαι απολύτως «ασφαλής», φλερτάρεις επικίνδυνα με το ξεγύμνωμα

ήταν απέραντα θλιμμένος και σκεφτικός

του εαυτού. Εδώ μπαίνει το ερώτημα πόσο τυχαίο είναι το τυχαίο και η διαβεβαίωση του Φρόυντ ότι δεν υπάρχουν συμπτώσεις. Εν πάση περιπτώσει, η έκθεση αυτή είναι θεραπευτική, αλλά έχει και ένα τίμημα. Και σίγουρα απαιτεί πολύ θάρρος.

είσαι μάγκας

(το κείμενο αυτό βασίστηκε στις σημειώσεις μου από την παρουσίαση του δίσκου Οι άλλοι στο Black Duck Multiplarte στις 13-1-2010, όπου συμπαρουσίαζα ως ιστορικός φαν. Προσπάθησα να του δώσω μορφή ταιριαστή με τη μουσική του Μ.Σ., αντιγράφοντας τεχνικές που χρησιμοποίησε σε κείμενά του ο John Cage − Silence: Lectures and Writings (1961). Οι φράσεις σε πλάγια προέρχονται από samples που χρησιμοποιεί ο Μιχάλης Σιγανίδης στα κομμάτια του).

με κούρασες, πάλι έφαγα τη μέρα μου

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: