Εφημερίς των Βαλκανίων

ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΑΚΝΙΑΣ | Το Βήμα, ένθετο “Βιβλία”, Κυριακή 3 Μαρτίου 2002

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1870, όταν η οικογένεια Γκαρπολά εξέδωσε τις πρώτες ελληνόφωνες εφημερίδες της Θεσσαλονίκης («Ερμής» και «Φάρος της Μακεδονίας»), ο θεσσαλονικιώτικος Τύπος παρουσιάζει μια πληθώρα φύλλων, ποικίλης συχνότητας, έκτασης, ύφους και πολιτικής τοποθέτησης, που αποτελούν εξαιρετικά σημαντική πηγή για την ιστορία της πόλης· ιδίως όσον αφορά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα, της χολέρας, των Βαλκανικών Πολέμων, της απελευθέρωσης, του κινήματος Εθνικής Αμύνης, του διχασμού, της πυρκαϊάς, της Μικρασιατικής Καταστροφής, της προσφυγιάς, των ταραγμένων δεκαετιών του Μεσοπολέμου, των διαδηλώσεων των καπνεργατών, από τις σελίδες των εφημερίδων της Θεσσαλονίκης προβάλλει η εικόνα της βαλκανικής μεγαλούπολης με την αστική παράδοση πολλών αιώνων και τις γόνιμες πολιτισμικές αντιθέσεις. Και η εικόνα αυτή καταδεικνύει την ανεπάρκεια του σημερινού ευφημισμού της «συμπρωτεύουσας».

Η «Εφημερίς των Βαλκανίων» είναι το ημερήσιο φύλλο που εξέδιδε ο Νίκος Καστρινός από το 1918. Στη βιβλιοθήκη του ΕΛΙΑ φυλάσσεται ένα φύλλο του 1925, ένα του 1934 και πέντε της περιόδου 1937-1939. Το 1925, η «Εφημερίς» παρουσιάζεται βενιζελική και θεωρεί ότι οι φήμες περί επικείμενου βενιζελικού κινήματος αποτελούν προβοκάτσια αντιδραστικών: «Επαναλαμβάνεται το άτιμον παιγνίδι της Κωνσταντινικής εποχής». Κατά τα άλλα, από τη στήλη «Μόδα», την οποία υπογράφει «Η μοδίστρα σας», μαθαίνουμε ότι «το βελούδινο καπέλλο που μπορεί να διπλωθεί κατακτά έδαφος και ελπίζει να αντικαταστήσει το τσόχινο». Τον Ιούνιο του 1934, η εφημερίδα καταφέρεται εναντίον του «πανούργου και κρυψίνου» Παναγή Τσαλδάρη: «Οσον μετρίαν αντίληψιν και εάν έχη ή υποκρίνεται ότι έχει το νωδόν τετράποδον του Καμαρίου, ο αρχιταρτούφος πρωθυπουργός, ο οικτρός αυτός “μεταμορφωτής” με τας πολλάς μάσκας, δεν είνε δυνατόν να μη εκατάλαβε το μάθημα το οποίον του έδωσεν ο Μακεδονικός λαός». Άλλα άρθρα του ίδιου φύλλου: «Πώς το μεγάλο κεφάλαιον αποφεύγει την φορολογίαν», «Ο αγών διά την αποκέντρωσιν», «Συμπλοκή αστυνομίας και αντιφασιστών εις τας Αθήνας». Και, αντί της μόδας: «Τα παράξενα του κόσμου: μία διάσημος αεροπόρος γίνεται καλογρηά».

Αν ως τώρα η «Εφημερίς των Βαλκανίων» απευθυνόταν σε ένα φιλελεύθερο και δημοκρατικό αστικό κοινό, στα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας θα πρέπει να περιοριστεί στο αστικό. Η πρώτη σελίδα παρουσιάζει εθνικά και διεθνή θέματα, κατά το δυνατόν ανώδυνα και με τρόπο στεγνό και ουδέτερο. Αντιθέτως, αφιερώνεται περισσότερος χώρος σε στήλες με «παράξενα», σε εκλαϊκευμένα επιστημονικά έργα και σε μυθιστορήματα που δημοσιεύονται σε συνέχειες («Αι δύο ορφαναί», «Το χαμένο τραίνο, δραματική ιστορία ανάμεσα στους ερυθροδέρμους»). Στο φύλλο της 15.9.1937 δημοσιεύεται φωτογραφία από τη ΔΕΘ («Γύρω από τις ατραξιόν της Εκθέσεως») και δίπλα «ένα πολύκροτον αποκαλυπτικόν έργον: Η ζωή μου στο σουλτανικό χαρέμι. Τα απομνημονεύματα της σουλτάνας Νεβζάτ». Η λεζάντα της σχετικής αρκούντως «προκλητικής» εικονογράφησης θα μπορούσε κάλλιστα να αναφέρεται στη Θεσσαλονίκη (ή στην Ελλάδα) του 1937: «Κλειστή μέσα στο χαρέμι, βλέπει περίλυπη τον έξω κόσμο…»

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=75&artid=140825&dt=03/03/2002#ixzz1Eyc5NOjr
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: